Dünya İqtisadi Forumunun “TOP 10 inkişaf etməkdə olan texnologiyalar” hesabatının 14-cü buraxılışında yaxın illərdə iqtisadiyyata, sənayeyə və cəmiyyətə əhəmiyyətli təsir göstərə biləcək texnoloji yeniliklər təqdim olunur. Bu texnologiyalar enerji, səhiyyə, qida təhlükəsizliyi, sənaye və kibertəhlükəsizlik sahələrində mövcud yanaşmaları dəyişdirməklə yanaşı, gələcəyin daha dayanıqlı və çevik sistemlərinin formalaşmasına töhfə verə bilər.
TOP 10 inkişaf etməkdə olan texnologiyalar aşağıdakılardır:
1. Bütün aktivlərin enerji şəbəkəsinə qoşulması
Binaların, elektrik nəqliyyat vasitələrinin və sənaye obyektlərinin enerjini saxlamaq və ehtiyac yarandıqda şəbəkəyə geri ötürmək imkanını təmin edərək enerji sisteminin dayanıqlığını artıracaq.
2. Litiumun birbaşa çıxarılması
Litiumun duzlu sulardan daha sürətli, yüksək səmərəliliklə və daha az su sərfiyyatı ilə əldə olunmasına, bununla da batareya təchizat zəncirinin gücləndirilməsinə xidmət edəcək.
3. Passiv şüalanma ilə soyutma materialları
Xüsusi örtük, boya və tikinti materialları vasitəsilə elektrik enerjisi istifadə etmədən binaların və avadanlıqların soyudulmasına imkan verəcək.
4. PFAS maddələrinin məhv edilməsi
Təbiətdə uzun müddət parçalanmadan qalan və “əbədi kimyəvi maddələr” adlandırılan PFAS birləşmələrinin su və sənaye tullantılarından tamamilə zərərsizləşdirilməsinə xidmət edəcək.
5. Dəqiq fermentasiya
Genetik olaraq proqramlaşdırılmış mikroorqanizmlər vasitəsilə qida, dərman, zülal və sənaye materiallarının daha az torpaq, su və emissiya ilə istehsalını mümkün edəcək.
6. Ekzosomlar vasitəsilə hədəf hüceyrələrə dərman çatdırılması
Orqanizmin təbii hüceyrədaşıma mexanizmlərindən istifadə etməklə dərmanların, genetik materialların və zülalların birbaşa hədəf hüceyrələrə çatdırılmasını təmin edəcək.
7. Fərdiləşdirilmiş mRNT xərçəng vaksinləri
Hər bir xəstənin şişinin genetik xüsusiyyətlərinə uyğun hazırlanaraq immun sisteminə xərçəng hüceyrələrini tanımağı və onlara qarşı mübarizə aparmağı öyrədəcək.
8. Dərman kəşfi üçün kvant simulyasiyası
Molekulların davranışını atom səviyyəsində modelləşdirərək daha effektiv dərmanların müəyyənləşdirilməsini sürətləndirəcək və uğursuz sınaqların sayını azalda biləcək.
9. Dünya modelləri
Süni intellekt sistemlərinin fiziki mühiti, obyektlərin hərəkətini və hadisələrin mümkün nəticələrini anlamasına imkan verərək robototexnika, avtonom nəqliyyat və elmi tədqiqatların inkişafına xidmət edəcək.
10. Qəfəs əsaslı kriptoqrafiya
Məlumatları gələcəyin güclü kvant kompüterlərinin yarada biləcəyi kibertəhlükələrdən qorumağa və şifrələnmiş məlumatlar üzərində onları açıqlamadan əməliyyat aparmağa imkan verəcək.