Vergiler.az

Xarici ölkələrin təcrübəsi: Estoniya Respublikasının vergi sistemi: mənfəət vergisi

 

   Baltikyanı dövlətlər içərisində ərazicə ən kiçiyi olan Estoniya Respublikası ÜDM-in adambaşına düşən həcminə və iqtisadi islahatların uğurla həyata keçirilməsinə görə birincidir. 2004-cü ildən NATO və Avropa İttifaqının üzvü seçilmiş, 2007-ci ildən Şengen Zonasına qoşulmuşdur. Estoniya 2011-ci ildən Baltikyanı dövlətlər içərisində ilk olaraq Avrozonanın da üzvüdür.

Ölkədə 2012-ci ildə ÜDM-in həcmi ötən ilə nisbətən 3,9% artaraq 21,85 mlrd. ABŞ dolları təşkil etmişdir. Adambaşına düşən ÜDM-in həcmi 17 min dollardır.

Estoniya Vergi və Gömrük Şurası (VGŞ) Maliyyə Nazirliyinin tərkibinə daxil olub ölkədə qanun çərçivəsində vergi və gömrük sahəsində nəzarət, məcbur­etmə səlahiyyətlərini həyata  keçirən dövlət orqanıdır. Dövlət gəlirlərinin idarə edilməsi, dövlətin vergi və gömrük siyasətinin həyata keçirilməsi və iqtisadi fəaliyyətin təşviq edilməsi Vergi və Gömrük Şurasının əsas funksiyalarıdır. Estoniya VGŞ-də 1555 əməkdaş çalışır. 2012-ci ildə VGŞ-nin xətti ilə dövlət büdcəsinə 6,1 mlrd. dollar (o cümlədən birbaşa vergilər - 10,8%, dolayı vergilər - 47,6%, sosial fondlar - 40,5%, digər - 1,1%) həcmində vəsait toplanmışdır.

Estoniyada mənfəət vergisi: Estoniyada digər Aİ ölkələrindən fərqli olaraq, qeyri-ənənəvi mənfəət vergi sistemi tətbiq olunur. Bu ölkədə mənfəət vergisi ilə bağlı ən mühüm cəhət budur ki,  müəssisələr klassik şəkildə mənfəət vergisi ödəyicisi deyildir. Bunun əvəzinə müəssisələr mənfəətin bölüşdürülməsindən bölüşdürmə vergisi ödəyirlər. Bölüşdürmə vergisi bölüşdürülən xalis mənfəətdən 21/79 dərəcə (təxminən 26,6%) ilə tutulur. Ümumi bölüşdürmə (bölüşdürmə + bölüşdürmə vergisi) məbləğindən isə 21% dərəcə ilə tutula bilər. 2015-ci ildən bu vergi 20/80 və ya 20% dərəcə ilə tutulacaq. Digər tərəfdən, müəssisələr bölüşdürmə vergisindən başqa, ƏDV, topaq vergisi, aksizlər və sosial sığorta ödənişləri ödəyirlər.

Ölkə qanunvericiliyinə uyğun olaraq Estoniyada təsis edilmiş müəssisə rezident hesab olunur.

Estoniyada bölüşdürmə vergisinin ödəyiciləri aşağıdakı qurumlar hesab olunur:

· Rezident ictimai məhdud müəssisələr (AS) və özəl  məhdud müəssisələr (OÜ);

· Rezident ümumi ortaqlıqlar (TÜ) və məhdud ortaqlıqlar (UÜ);

· Rezident kooperativlər, assosiasiyalar və fondlar, həmçinin ictimai hüquqa əsasən təsis olunmuş hüquqi şəxslər.

Yuxarıda qeyd olunanlar rezident şəxslər olduqlarından qeyri-məhdud vergi öhdəliyi daşıyırlar. Qeyri-rezidentlərə münasibətdə isə yalnız Estoniya mənbəyindən olan gəlirlər üzrə vergi öhdəliyi yaranır. Qeyri-rezidentin daimi nümayəndəliyi rezident mənfəət vergisi ödəyiciləri kimi bölüşdürmə vergisinə cəlb olunur.

Rezident müəssisənin dünya üzrə əldə etdiyi gəlirlərin yalnız bölüşdürülən hissəsi bölüşdürmə vergisinə cəlb olunur: müəssisə daxilində saxlanılan gəlir həmin vergiyə cəlb olunmur. Bölüşdürmə vergisinə aşağıdakı gəlirlər qrupu cəlb olunur:

· hədiyyələr, ianələr və əyləncə xərcləri - müəssisə tərəfindən işçiyə verilən hədiyyələr bölüşdürmə vergisinə cəlb olunur. Bölüşdürmə vergisinə cəlb olunmuş bu cür ödəmələr resipiyentin (işçinin) gəliri kimi bir daha vergiyə cəlb olunmur. Digər tərəfdən isə bu cür ödəmələr işçinin muzdlu işdən gəliri kimi ödəmə mənbəyində vergiyə cəlb oluna bilər;

· əlavə güzəştlər (natural ödəmələr, işçinin ev kirayəsinin müəssisə tərəfindən ödənilməsi, işçi tərəfindən sahibkarın nəqliyyat vasitələrindən qeyri-sahibkarlıq məqsədilə pulsuz istifadə edilməsi, sahibkar tərəfindən işçinin xeyrinə ödənilən sığorta ödənişləri və s.) - bu cür ödəmələr işçiyə ödənilərkən işə götürənin xərcləri kimi vergiyə cəlb olunur. Bu cür ödəmələrdən resipiyentin, yəni işçinin gəliri kimi bir daha vergi tutulmur. Alternativ olaraq işəgötürən bu cür ödəmələri işçinin muzdlu işdən gəlirinə daxil edə bilər, bu halda işçinin əldə etdikləri muzdlu işdən gəlir kimi ödəmə mənbəyində vergiyə cəlb oluna bilər;

· dividendlər - pul və ya qeyri-pul şəklində olduqda da bölüşdürmə vergisinə cəlb olunur.

Qeyri-sahibkarlıq xərclərindən də bölüşdürmə vergisi tutulur. Bu cür xərclərə aşağıdakılar aiddir:

¨ İcbari cərimələr və gec ödənilən vergilərə görə faizlər;

¨ Vergi ödəyicisindən  müsadirə olunan əmlakın dəyəri;

¨ Ətraf mühitə atılmış tullantılara görə ödəmələr;

¨ Qeyri-kommersiya təşkilatlarına ödənilən üzvlüyə qəbul və üzvlük haqları, lakin müəssisənin bu cür təşkilatlarda iştirakı onun sahibkarlıq fəaliyyəti hesab olunur;

¨ Müəssisənin mühasibat tələblərinə uyğun olaraq sənədlə təsdiq edilə bilməyən xərcləri;

¨ Müəssisənin qeyri-sahibkarlıq məqsədilə istifadə edilməsi üçün alınan xidmətlərin dəyəri;

¨ Qeyri-sahibkarlıq məqsədilə istifadə edilməsi üçün alınan əmlakın dəyəri;

¨ Aşağı vergi dərəcəsi tətbiq olunan ölkələrdə yerləşən hüquqi şəxslər tərəfindən buraxılan qiymətli kağızların əldə edilməsinə çəkilən xərclərin dəyəri;

¨ Aşağı vergi dərəcəsi tətbiq olunan ölkələrdə yerləşən hüquqi şəxslərdə iştirak paylarına çəkilən xərclərin dəyəri;

¨ Aşağı vergi dərəcəsi tətbiq olunan ölkələrdə yerləşən hüquqi şəxslərə məhkəmənin qərarı olmadan ödənilən gecikmə cərimələri və kompensasiya ödənişlərinin dəyəri;

¨ Qeyri-qanuni ödənişlər.